Tweedehandsauto gekocht of verkocht? Goede afspraken voorkomen discussie achteraf
De koop van een tweedehandsauto lijkt in de praktijk vaak een eenvoudige transactie. Partijen worden het eens over de prijs, het geld wordt overhandigd en de sleutel wisselt van eigenaar. Pas wanneer zich later een technisch probleem voordoet of blijkt dat het voertuig nog op naam van de verkoper staat, wordt duidelijk dat achter deze veelvoorkomende handeling meerdere juridische verplichtingen van toepassing zijn. Juist bij de koop en verkoop tussen particulieren ontstaan discussies, omdat vooraf onvoldoende wordt stilgestaan bij de wederzijdse rechten en verplichtingen. Maar hoe zit het dan met deze verplichtingen?
De overeenkomst
Net als andere overeenkomsten wordt ook de koop van een voertuig beheerst door de algemene regels van het verbintenissenrecht. Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en aanvaarding daarvan (artikel 6:217 BW), maar daarmee is niet alles gezegd. Partijen moeten zich in de aanloop naar het sluiten van de overeenkomst en bij de uitvoering daarvan tegenover elkaar gedragen conform de eisen van redelijkheid en billijkheid. Dat uitgangspunt speelt een belangrijke rol bij de vraag welke informatie partijen elkaar moeten geven en in hoeverre zij zelf onderzoek moeten doen.
Mededelingsplicht en onderzoeksplicht
De verhouding tussen de mededelingsplicht van de verkoper en de onderzoeksplicht van de koper is in de rechtspraak van de Hoge Raad uitgewerkt. In het arrest van 17 januari 1994 (ECLI:NL:HR:1994:ZC1338) heeft de Hoge Raad bevestigd dat bij de beoordeling van deze verhouding moet worden gekeken naar wat partijen over en weer van elkaar mochten verwachten, mede in het licht van de redelijkheid en billijkheid die hun rechtsverhouding beheerst.
Dit betekent dat een verkoper die weet dat het voertuig een gebrek heeft dat voor de koper van wezenlijk belang is, die informatie niet mag achterhouden. Het enkele feit dat een auto wordt verkocht ‘in de staat waarin deze zich bevindt’ brengt daarin geen verandering. Die bepaling zegt iets over de verdeling van risico’s, maar rechtvaardigt niet dat relevante en bekende gebreken worden verzwegen.
Daar staat tegenover dat van een koper mag worden verwacht dat hij zich niet volledig passief opstelt. Wanneer een gebrek bij normaal onderzoek zichtbaar zou zijn geweest, of wanneer aanleiding bestond om nadere vragen te stellen, kan dat van invloed zijn op de vraag of de koper zich daar achteraf nog op kan beroepen. De beoordeling blijft steeds afhankelijk van de omstandigheden van het geval, waaronder de aard en ouderdom van het voertuig, de mededelingen die zijn gedaan en de deskundigheid van partijen.
De administratieve overdracht: geen formaliteit
Naast de civielrechtelijke verhouding tussen koper en verkoper bevat de verkoop van een voertuig nog een aspect, namelijk de tenaamstelling. In de praktijk wordt de overschrijving nog te vaak gezien als een formaliteit die op een later moment kan worden geregeld. Juridisch ligt dat anders.
Zolang het voertuig niet met het daarvoor bestemde formulier op naam van de koper is gesteld en de keuringskaart bij de bevoegde instantie is aangepast, blijft de verkoper in de administratie als eigenaar van het voertuig geregistreerd. Dat heeft tot gevolg dat verplichtingen die samenhangen met het eigendom van een voertuig, zoals motorrijtuigenbelasting en eventuele verkeersboetes, nog steeds aan hem kunnen worden toegerekend. De gedachte dat de verkoop is afgerond zodra de koopprijs is betaald en de sleutel is overhandigd, blijkt in de praktijk dan ook onjuist. Net als bij andere overeenkomsten geldt dat de feitelijke uitvoering van de gemaakte afspraken essentieel is. De administratieve overschrijving vormt in dat kader een onmisbaar onderdeel.
Het belang van duidelijke vastlegging
Veel discussies ontstaan doordat partijen vertrouwen op mondelinge afspraken. Juist bij de koop van een tweedehandsauto is het van belang om vast te leggen wat de staat van het voertuig is en welke mededelingen daarover zijn gedaan. Dat zorgt niet alleen voor duidelijkheid achteraf, maar bepaalt ook welke verwachtingen partijen redelijkerwijs van elkaar mochten hebben. De rechtspraak laat zien dat een rechter bij de beoordeling van een geschil niet uitsluitend kijkt naar de letterlijke tekst van de overeenkomst, maar ook naar de omstandigheden van het geval en naar de wijze waarop partijen zich tegenover elkaar hebben gedragen. Dat maakt een zorgvuldige voorbereiding des te belangrijker.
Praktische tips
In de praktijk blijkt dat veel discussie kan worden voorkomen wanneer partijen vooraf expliciet kenbaar maken wat zij van elkaar verwachten. De verkoper doet er goed aan duidelijk te zijn over de staat van het voertuig en bekende gebreken, terwijl de koper moet aangeven welk gebruik hij voor ogen heeft en welke punten voor hem van doorslaggevend belang zijn. Als u dus een geschikte auto bijvoorbeeld op Marketplace voorbij ziet komen, is het aan te raden reeds schriftelijk vragen te stellen over onder andere de staat, de eventuele gebreken, kilometerstand en bouwjaar. Ook is het verstandig om samen af te stemmen wanneer en op welke wijze de tenaamstelling zal plaatsvinden. Door deze verwachtingen niet alleen te bespreken maar ook schriftelijk vast te leggen, ontstaat duidelijkheid over en weer en wordt voorkomen dat partijen achteraf een verschillend beeld hebben van wat is afgesproken.
Conclusie
De koop of verkoop van een tweedehandsauto is dus meer dan de feitelijke overdracht van een voertuig. Van de verkoper wordt verwacht dat hij openheid geeft over relevante bekende gebreken, terwijl de koper een eigen verantwoordelijkheid heeft om het voertuig te onderzoeken. Daarnaast moet de administratieve overschrijving correct en tijdig plaatsvinden om te voorkomen dat de juridische eigendom achterblijft bij de verkeerde partij.
Zoals bij iedere overeenkomst geldt ook hier dat zorgvuldigheid aan de voorkant veel discussie achteraf voorkomt. Zo voorkomt u dat uw volgende Marketplace-vondst niet eindigt in een juridische discussie, maar in zorgeloze kilometers!